Топ-100

Dusza (religia)

Tematy eschatologiczne dotyczące zagadnienia duszy są przedstawiane przez poszczególne religie w zależności od specyfiki ich systemów wierzeń co do życia po śmierci. W rozumieniu największych religii monoteistycznych jest ona pierwiastkiem ożywiającym ciało, który człowiek otrzymał od Boga Stwórcy, trwającym także po śmierci ciała. W innych religiach, jak hinduizm, pojęcie duszy jest odmienne ze względu na doktrynę reinkarnacji, która implikuje brak istnienia specyficznie ludzkiej duszy. Różne są też poglądy poszczególnych religii na temat istnienia i świadomości duszy bez ciała oraz tego, czy każdy ma osobną duszę, czy też jest ona wspólna dla całego rodzaju ludzkiego. Różnice pojawiają się także w kwestii preegzystencji duszy.

image

1. Animizm
Przypisuje posiadanie duszy ducha, czasami ducha zmarłych przodków ludzkich wszystkim roślinom, zwierzętom, minerałom i żywiołom. W pierwotnych religiach animistycznych często wierzono, że dusza potrafi wędrować, kiedy człowiek jest we śnie, w transie albo gdy jest chory. Mieszkańcy Sumatry wiązali chorego człowieka sznurami, aby jego dusza nie uciekła. Na Fidżi duszę wyobrażano sobie jako miniaturowego człowieczka.

2. Religie rodzime Afryki
W różnorodnych wierzeniach afrykańskich człowiek składa się z szeregu elementów. Niektóre z nich giną wraz z jego śmiercią, inne trwają w jego potomnych bądź przenoszą się do innej rzeczywistości.
M.in. można wyróżnić wiarę w cztery elementy: duszę przeznaczenia, ducha przodka, eteryczny odpowiednik ciała i indywidualnego ducha.

3. Starożytny Egipt
W religii starożytnego Egiptu wierzono, że człowiek składa się z trzech elementów: z ciała oraz z ba - podobnego do potocznego rozumienia duszy oraz z ka – niematerialnego odbicia ciała, albo ducha opiekuńczego człowieka. Znano też pojęcie ach.

4. Wierzenia Słowian
Rodzima wiara Słowian zakłada istnienie duszy zarówno u ludzi, jak i u zwierząt. Według językoznawców dusza była u Słowian tchnieniem utożsamianym z oddechem. Zakres pojęciowy prasłowiańskich wyrazów duch i dusza najprawdopodobniej używanych zamiennie był wśród Słowian dość szeroki, o stosunkowo zatartych granicach. W świetle analogii antropologicznych wynika, że elementów duchowych według Słowian było w człowieku zapewne więcej niż tylko jeden, a ich losy pośmiertne były różne. Według jednej z popularnych koncepcji wyodrębniano dwie zasadnicze formy składowe ducha: dusze jaźni, myśli określająca stan własnej świadomości – za jej siedlisko uważano głowę oraz dusze życia, oddechu określająca stan siły życiowej – za jej siedlisko uważano serce lub brzuch. Jeden z tych pierwiastków jako iskra boża stanowił reinkarnowany element życia, który po śmierci poprzez Wyraj Niebiański lub też Drzewo Przodków powracał na ten świat, by się odrodzić, drugi zaś jako cień odsyłany był jak najwcześniej do Nawii, by zjednoczyć się z przodkami. Niezależnie od wyżej wymienionego podziału wyodrębniano jeszcze duszę-widmo, żywota, będącą obrazem-kopią człowieka za życia. W odniesieniu do zmarłego nazywana była wprost nieboszczykiem, marą, zmorą lub też cieniem. Rozmieszczona była w całym ciele a pod pewnymi względami posiadała kilka cech wspólnych, z opisaną wcześniej duszą życia. Po śmierci odlatywała z wiatrem, odchodziła w zaświaty, skąd czasem co najmniej raz do roku mogła powracać – owego ducha należało wówczas stosownie ugościć, gdyż mógł on jeść i pić stąd m.in. zwyczaj obchodzenia Dziadów czy też pozostawiania dla przodków dodatkowego nakrycia podczas większych świąt.

5. Hinduizm
Hinduiści wierzą w atmana duszę rozumianą jako indywidualną jaźń obecną w każdej żywej istocie. Atman wciela się w kolejnych żywotach idea reinkarnacji w kolejne ciała, podlegając prawu karmy. Atmana posiadają nie tylko ludzie, ale także wszelkie inne żywe istoty.

6. Orficy
Wiara w nieśmiertelną duszę została prawdopodobnie włączona w kult Dionizosa przez orfików, jednak Herodot wspomina, iż już tracki szczep Getów wierzył w nieśmiertelność duszy.

7. Buddyzm
Według nauk buddyzmu wszystko jest nietrwałe, w stanie ciągłej zmiany, przejściowe. Funkcjonuje w nim termin anatman oznaczający brak duszy – atmana. Jedyne co przechodzi z życia do życia to nawykowe siły i tendencje kierowane prawem przyczynowo-skutkowym karma, poza tym nie ma w człowieku nic trwałego, niezależnego i wrodzonego, ale również nie ma też całkowitej nicości egzystencji więcej – patrz Madhjamaka.
Według buddyjskiej szkoły Cittamatra jedyne co istnieje, to "samo-świadomy i samo-rozświetlający się Umysł wolny od dualizmu doświadczenia i doświadczającego", a ściślej mówiąc natura umysłu, zarazem natura rzeczywistości. Poczucie rozdzielenia stwarzają tu przykrywające tę naturę, zgromadzone indywidualnie zgodnie z prawem przyczynowo-skutkowym karma, nawykowe skłonności i splamienia, m.in. wrażenie odrębnej tożsamości ego, które na powierzchownych poziomach świadomości zanikają całkowicie w czasie procesu śmierci. Jednak dalej reinkarnuje się tylko najbardziej subtelna wolna od splamień, dualizmu i koncepcji natura umysłu, umożliwiając w Bardo, jak i w kolejnym odrodzeniu dalszy rozwój lub zanik nawykowych sił. Teksty buddyjskie przyrównują te nawykowe skłonności i splamienia do fal oceanu, a naturę umysłu do wody oceanu. Pojedyncze fale na oceanie Umysłu pojawiają się i znikają, niekiedy uchodząc w głębiny, a niekiedy można je wyodrębnić śmierć, bardo i kolejne odrodzenie, ale przez cały czas pozostają częścią wód oceanu.
Jedyną szkołą buddyzmu, która pozostając przy doktrynie braku atmana, uznawała istnienie duszy tzw. pudgali, była Pudgalavada Personaliści, dziś już nieistniejąca.

8. Religie Chin
Chińczycy wierzą, że człowiek ma dwie dusze – po oraz hun. Dusze te oddzielają się od siebie w momencie śmierci.
Po to dusza cielesna, związana z ziemią i yin. Po zgonie należy ją pochować, żeby mogła się udać do podziemnych Żółtych Źródeł. Duszę tę należy regularnie częstować ofiarą. Jeżeli pochówek został nieprawidłowo przeprowadzony zasady, miejsce i moment właściwego pochówku wskazywały fengshui oraz astrologia, zabrakło zstępnych, żeby serwować po ofiarę, lub za życia jej właściciel został bardzo skrzywdzony, może się ona przekształcić w złego ducha – gui.
Hun to dusza eteryczna, związana z niebem i yang. Po śmierci udaje się do nieba, dlatego w trumnie należy zostawić dla niej mały otwór. W starożytnych Chinach uważano, że hun mają tylko szlachetnie urodzeni. Chiński kult przodków zakłada, że hun ojca, dziadka itd. należy oddawać cześć za pomocą imiennych tabliczek na ołtarzu przodków.
W chińskim synkretyzmie religijnym wiara w dwie dusze wpłynęła na taoizm, konfucjanizm, buddyzm i inne religie.

9. Zaratusztrianizm
W zaratusztrianizmie dusze ludzi po śmierci tracą do dnia sądu ostatecznego swoją cielesność i wędrują przez "Most Dzielący” do piekła, czyśćca lub nieba. Na moście, u wrót nieba, stoi Mitra, który dzierży w swoich rękach szale sprawiedliwości, na których są ważone dobre i złe uczynki, myśli i słowa. Gdy dobro przeważa nad złem w życiu danej duszy – trafia ona do nieba, gdzie może spokojnie oczekiwać na dzień sądu ostatecznego, kiedy to z powrotem uzyska cielesność i wróci na ziemię, aby powiększyć grono "sprawiedliwych”. Gdy zło przeważa nad dobrem – dusza jest strącana do piekła, z którego już nigdy nie wyjdzie i będzie pod kontrolą Angra Mainju cierpiała nieskończone męki. Gdy szale się doskonale równoważą – dusza trafia do krainy umarłych, stając się szarym cieniem, niemogącym czuć radości ani smutku.

10. Gnostycyzm
Zasadniczą prawdą wiary dualizmu typu gnostyckiego na temat duszy jest przekonanie, że jest ona pierwiastkiem dobrym, świetlistym człowieka, podczas gdy ciało jest pierwiastkiem złym, ciemnym.

11. Islam
Islam głosi wiarę w Sąd Ostateczny i zmartwychwstanie. Dusza jest nieśmiertelna, a po Sądzie Ostatecznym połączy się z ciałem, by trafić do raju lub piekieł.

12. Judaizm
W Starym Testamencie człowiek jest niepodzielnym organizmem psychofizycznym. Został stworzony na obraz i podobieństwo Boga, jako jedyne ze stworzeń Rdz 1.25-27. W akcie stwórczym człowiek staje się lub jest nefesz duszą, a nie otrzymuje lub "posiada" nefesz Rdz 2.7. W hebrajskim pojmowaniu człowieka nie przypisywano duszy samodzielnej egzystencji poza ciałem lub bez ciała. Żaden biblijny tekst w wyraźny sposób też nie przedstawia nefesz istniejącej przed narodzinami człowieka lub też po jego śmierci. Najważniejsza księga judaizmu, Pięcioksiąg, w opisie stworzenia w Księdze Rodzaju, czterokrotnie wspomina również o duszach nefesz pozostałych poruszających się zwierząt.
Innym określeniem jest ruach hebr. oddech, tchnienie, zastosowane w drugim opisie stworzenia, kiedy Bóg tchnął w Adama tchnienie życia/dech życia, a ten stał się Istotą żyjącą "duszą żywą" – nefesz haija":
Ruach tłumaczone jest jako "duch" lub "siła życiowa", która jest zarówno w człowieku, jak i w zwierzęciu. Refleksje nad losem człowieka i zwierzęcia można znaleźć w Księdze Koheleta Księga Eklezjastesa, Księga Kaznodziei Salomonowego 3.21:
Według Księgi Koheleta Kohelet 12.7 śmierć to utrata ducha, czyli życiodajnego tchnienia, a nie duszy.
W Księdze Koheleta 3.19 jest zapisane: "Los bowiem synów ludzkich jest ten sam, co i los zwierząt; los ich jest jeden: jaka śmierć jednego, taka śmierć drugiego, i oddech życia ten sam". Dlatego u judaistów ubój rytualny polega na zadaniu zwierzęciu jak najmniejszego bólu. Zwierzę nacina się na szyi tak, aby jednym cięciem rozciąć tętnicę oraz tchawicę. Wydaje się więc, że wszystkie te pojęcia pierwotnie mogły dotyczyć wszystkich zwierząt i są synonimem istoty.
Rabin Oshaia ok. roku 210 n.e uznał, że ludzie zostaną odtworzeni z jednego z kręgów zwanego przez niego luz, niedającego się ponoć zniszczyć przez ogień czy młot. Wiara w jej istnienie przetrwała do XVI wieku.
Obecnie szeroko przyjęta jest koncepcja, według której dusza istnieje także po śmierci w rzeczywistości zwanej Olam Haba. Judaizm nie precyzuje, jak wygląda ta egzystencja – są różne poglądy, które mogą, ale nie muszą być przyjęte przez wyznawcę.
Szeroko rozpowszechniona choć też nie jako dogmat – tych nie ma w judaizmie jest wiara w sąd nad duszą po śmierci. Niektórzy twierdzą też, że najwięksi grzesznicy są unicestwiani. Karą lżejszych grzeszników jest cierpienie w miejscu zwanym Gehinom. Po oczyszczeniu dusze mają przejść do nowego Przyszłego Świata. Dusza nie może się doskonalić po śmierci – może to robić tylko związana z ciałem.
Są też rabini wierzący w reinkarnację. Wiara ta przejawia się też w niektórych midraszach. W przeciwieństwie do hinduizmu i buddyzmu jednak tutaj reinkarnacja nie jest związana z realizowaniem się karmy – za każdym razem nowo narodzony człowiek ma czystą kartę, nie jest obciążony swymi poprzednimi wcieleniami.

13. Chrześcijaństwo
Chrześcijaństwo jako religia założona przez Jezusa Chrystusa, Boga-człowieka, uznaje w większości swych odłamów w tym katolicyzm, prawosławie i większość protestantów, że dusza ludzka ma naturę rozumną i jest nieśmiertelna. Po śmierci ma się odbyć Sąd Ostateczny i zmartwychwstanie sprawiedliwych zgodnie ze słowami Jezusa w Nowym Testamencie:
Jam jest zmartwychwstanie i żywot; kto we mnie wierzy, choćby i umarł, żyć będzie. A kto żyje i wierzy we mnie, nie umrze na wieki. Jn 11.25-26 – BW

13.1. Chrześcijaństwo Nowy Testament
Dialog Jezusa z Martą – tuż przed wskrzeszeniem Łazarza – prezentuje ówczesny pogląd na temat duszy, zwłaszcza z perspektywy faryzejskiej, reprezentującej myśl proroka Daniela. Człowiek stanowi jedno, bez odróżnienia ciała i duszy. Wszelkie teksty o "duszy" nie mają nic wspólnego z platońską koncepcją nieśmiertelnej duszy. Chodzi raczej o siły życiowe albo pierwiastek życia, który znika w chwili śmierci. Śmierć jest więc końcem świadomości, gdzie nie ma autentyzmu życia. Innym bogatym źródłem wiedzy o biblijnej koncepcji duszy jest nauczanie Świętego Pawła. Niektórzy uważają, że nauczanie Pawła, choć należało do semickiej tradycji rozumienia duszy-nefesz jako tchnienia życia, przyjęło ono też wpływy antropologii greckiej. Widać je wtedy, gdy traktuje duszę jako osobny element od ciała. Nauczał on, że łaska paschalna nadała duszy gr. psyche, nous nowy wymiar, który wyrażony jest słowem pneuma, użytym nie w odniesieniu do Ducha Świętego, lecz do duszy chrześcijanina, tak np. w Rz 8.10-11:
W innym miejscu wspomina o trzech elementach: duch pneuma, dusza psyche i ciało soma
Przeciwnego zdania są jednak bibliści tacy jak Joachim Gnilka, Ferdinand Hahn czy Manfred Uglorz. Ich zdaniem myśl Pawła pozostaje zgodna z semickim ujęciem człowieka jako jedności psychofizycznej, a pojęcia takie jak psyche dusza czy pneuma duch określają nie odrębne od ciała składniki człowieka, jak w myśli greckiej, ale pewne aspekty jego egzystencji. Zdaniem Joachima Gnilki pojęcie psyche, określające w filozofii Platona nieśmiertelny pierwiastek człowieka, odgrywa u Pawła charakter marginalny i nie oznacza lepszej części człowieka która nie ginie podczas jego śmierci, lecz zasadniczo życie ziemskie. Pokrewne słowo psychikon określa w 1 Kor 15.43-45 ziemski, przemijający wymiar egzystencji człowieka. Pogląd ten podziela Manfred Uglorz. W 1 Kor 2.14-15 termin psychikos anthropos opisuje człowieka myślącego wyłącznie po ziemsku, i zostaje on przeciwstawiony człowiekowi duchowemu, pneumatikos anthropos, którego życie określone jest przez Ducha Bożego. Zdaniem Friedricha Langa takie przeciwstawienie wyraźnie różni się od myśli greckiej, gdzie psyche i pneuma są razem przeciwstawiane materialnemu, przemijającemu ciału soma. Lang uważa, że inspiracją dla Pawła był Rdz 2.7 w przekładzie Septuaginty, gdzie Adam został nazwany duszą żyjącą eis psychen zosan. Jego interpretacja jest zbliżona do egzegezy Filona z Aleksandrii, który Rdz 1.27 odnosił do człowieka idealnego, a Rdz 2.7 do rzeczywiście żyjącego na Ziemi. Zdaniem Gnilki według Pawła dalsze istnienie psyche zapewnia w zmartwychwstaniu Duch Boży. Nawet Flp 1.23 nie należy interpretować jako oddzielenia się duszy od ciała – Paweł wyraża tam w sposób symboliczny myśl o przetrwaniu więzi z Jezusem pomimo śmierci. Termin pneuma, gdy stanowi on pojęcie antropologiczne, przez Gnilkę interpretowany jest jako najbardziej wewnętrzna warstwa człowieka, obejmująca jednak całą jego osobę. Według Ferdinanda Hahna określać on może aktywną samoświadomość człowieka lub jego zdolność komunikacyjną. Z kolei zdaniem Manfreda Uglorza stanowi on wymiennie z sercem i duszą siedlisko woli i uczuć człowieka, a w szczególności oznaczać może człowieka w tym aspekcie, w jakim przyjmuje on dary łaski Bożej.

13.2. Chrześcijaństwo Ojcowie Kościoła
W początkach chrześcijańskiej refleksji antropologicznej greccy Ojcowie Kościoła – Justyn ok. 100 – ok. 165 i Ireneusz ok. 140-ok. 202 uznawali, że dusza jest zdolna umrzeć, tłumacząc, że inaczej nie można by jej uznać za byt stworzony. Z kolei jeden z pierwszych łacińskich pisarzy, Tertulian ok. 155-220, ze względu na jej zdolności do relacji z innymi i ze światem, nazwał duszę ciałem w swoim rodzaju corpus sui generis. W traktacie "O naturze duszy" twierdził, że dusza "nie może być niczym innym niż substancją cielesną". Dusza ma według niego charakter prosty, jest jednorodna. Duch i dusza są dla Tertuliana tym samym.
Święty Grzegorz Thaumaturgus III wiek n.e. także napisał traktat o duszy. Dusza jest tym, co porusza materię, daje ciału życie. Nie dodaje wagi do ciała i nie może być jego częścią, gdyż nie dawałaby życia każdemu jego fragmentowi. Musi być więc niematerialna.
Święty Augustyn 354-430 w swoim traktacie o duszy, podobnie jak neoplatonicy, krytykował pogląd o materialnej naturze duszy. Dusza jest niematerialna i choć z ciałem złączona na kształt małżeństwa, stoi wyżej od niego w hierarchii bytów. Za św. Pawłem Augustyn uznawał, że po grzechu pierworodnym pierwotna harmonia duszy i ciała została rozbita. Odtąd zamiast być posłuszne duszy, ciało walczy, by ją sobie podporządkować. Lekarstwo na to rozbicie Augustyn widział w Chrystusie. Zbawiciel umożliwia przywrócenie właściwej roli duszy w życiu człowieka. Dokonuje się to na sposób małżeństwa:

13.3. Chrześcijaństwo Kościół katolicki od średniowiecza
Święty Tomasz z Akwinu 1225-1274 nauczał, że dusza ludzka jako byt przygodny ma w sobie wewnętrzne naturalne pragnienie desiderium naturale wiecznego istnienia. Wynika ono z samej jej natury jako bytu i przejawia się w postaci podwójnego pragnienia: szczęścia oraz wizji Pierwszej Prawdy. Nie jest ono związane z konkretną władzą duszy. Jest wychyleniem, ruchem ku przyszłości, które może przyjąć formę rezygnacji, rozpaczy lub nadziei.
Władzą duszy, której dobro jest naturalnym przedmiotem, jest wola. Dążenie do dobra jest jej naturą. W przypadku innych władz człowieka, kierowanie ich ku dobru jest zadaniem cnót. Wola ma to dążenie sama z siebie i nie potrzebuje pomocy ze strony osobnej sprawności, cnoty. Jednak w odniesieniu do dobra, które przekracza zakres mocy woli proportio potentiae – cnota jest jej niezbędna. Takim dobrem przewyższającym jej zdolności jest Dobro, którym jest Bóg. Cnotami wlanymi, które kierują miłość woli ku temu Dobru i umożliwiają ją, są cnoty teologalne miłości i nadziei.
Aktualny Katechizm Kościoła Katolickiego omawia kwestie duszy w następujący sposób:
Teologowie katoliccy przyjmują też za św. Tomaszem istnienie u ludzi duszy, które w odróżnieniu od dusz zwierząt i roślin są nieśmiertelne.

13.4. Chrześcijaństwo Protestantyzm
W XX wieku niektórzy teolodzy protestanccy głównego nurtu np. Karl Barth i Oscar Cullmann opowiedzieli się za "deplatonizacją” chrześcijaństwa, czyli m.in. za porzuceniem platońskiej koncepcji duszy nieśmiertelnej. Ten ostatni zdecydowanie przeciwstawia koncepcję duszy nieśmiertelnej którą uważa za jedno z największych nieporozumień chrześcijaństwa wierze w zmartwychwstanie. Również Wolfhart Pannenberg, powołując się na współczesną antropologię, odrzuca istnienie duszy jako ze swej istoty różnej od ciała substancji. Zdaniem Pannenberga wewnętrzne życie człowieka w granicach jego świadomości jest tak integralnie związane z funkcjami cielesnymi, że nie może w sposób samoistny przetrwać po śmierci człowieka. Z kolei Helmut Thielicke opowiada się za zachowaniem pojęcia "duszy” ze względu na jego zakorzenienie w języku teologicznym, rozumie ją jednak nie w sensie platońskim, jako pewną substancję samoistnie zdolną do przetrwania śmierci, lecz jako określenie relacji wiążącej człowieka z Bogiem, której śmierć nie przerywa. Stan pośmiertny zbawionych nie jest określony przez ich właściwości, lecz przez niedopuszczenie przez Chrystusa do zerwania wspólnoty z nim. Emil Brunner, również sprzeciwiając się koncepcji platońskiej, opowiada się za uznaniem nieśmiertelności człowieka, która jednak nie jest związana z istnieniem w nim jakiejś nieśmiertelnej substancji, lecz z jego przeznaczeniem do wieczności, wynikającym z woli Bożej, którego nie przekreśla nawet grzech człowieka czy gniew Boga. W zależności od tego, czy człowiek żyje w miłości Bożej, czy też w wyniku grzechu staje się obiektem gniewu, wieczne przeznaczenie człowieka może być przeznaczeniem do życia wiecznego lub wiecznego zniszczenia.

13.5. Chrześcijaństwo Adwentyzm
Adwentyści wierzą, że dusza to połączenie ciała prochu ziemi z tchnieniem Boga. Gdy człowiek umiera, do nieba idzie dech życia, a ciało zostaje bez świadomości. Dopiero przy powtórnym przyjściu Jezusa tchnienie, dech życia powróci do wzbudzonego z martwych ciała i świadoma osoba zostanie osądzona.

14. Świadkowie Jehowy
Świadkowie Jehowy uważają, że właściwe rozumienie duszy jako pojęcia religijnego powinno być oparte wyłącznie na analizie jego zastosowania w tekście Pisma Świętego. Całkowicie odrzucają platońską koncepcję niematerialnej, niewidzialnej, nieśmiertelnej duszy, która może oddzielić się od ciała. Uważają, że kontekst w wypowiedziach pisarzy biblijnych umożliwia dokładne określenie znaczenia słowa dusza z uwagi na częste występowanie jego odpowiedników w tekście Biblii: hebrajskiego נֶפֶשׁ néfesz w Starym Testamencie 754 razy oraz greckiego ψυχή psyché w Nowym Testamencie 102 razy – razem więc 856 razy. Ich zdaniem analiza tych wszystkich tekstów pozwala ustalić trzy zasadnicze znaczenia tego słowa w tekście Biblii: 1) człowiek, 2) zwierzę, 3) życie człowieka lub zwierzęcia. W swoich publikacjach objaśniają również poboczne znaczenia słowa dusza.
W swoich naukach podkreślają, że nadzieję na przyszłe życie po śmierci daje Boża obietnica zmartwychwstania, a nie filozoficzna, niebiblijna koncepcja nieśmiertelnej duszy.
Konsekwencją odrzucenia nauki o niematerialnej, nieśmiertelnej duszy jest unikanie przez Świadków Jehowy wszelkich obrzędów religijnych i zwyczajów popierających tę naukę.

  • dusza w religii dusza w teologii katolickiej dusza w filozofii dusza część żelazka dusza element instrumentów smyczkowych dusza część konstrukcyjna
  • Jung: Religia jest koniecznym elementem życia psychicznego człowieka. Według niego dusza ludzka ze swej natury posiada funkcję religijną. Religia jest
  • artykule Dusza religia w sekcji Wierzenia Słowian. Powszechna była, jak już wspomniano, wiara w możliwość przynajmniej częściowego pozostania duszy na ziemi
  • biblijnym patriarsze. Każda religia abrahamowa do pewnego stopnia wywodzi się z pierwotnego judaizmu jahwizmu Religie abrahamowe, w większości monoteistyczne
  • Religia naturalna religia która uznawana jest przez jej wyznawców za istniejącą od zawsze, a dokładniej: od początku historii danej grupy etnicznej
  • Religia starożytnego Egiptu religia politeistyczna, zespół wierzeń wyznawanych przez starożytnych Egipcjan. Z okresu około 3100 p.n.e. w Górnym Egipcie
  • Dusza hebr. נ פ ש nefesz łac. anima, stgr. ψυχή psyche w filozofii pierwiastek życia, decydujący o tym, że osoba ludzka, zwierzę i roślina
  • tych religiach sprecyzowanej nauki o Bogu osobowym lub też neguje się taką koncepcję jest za to idea indywidualnej wolności. Człowiek to dusza uwięziona
  • oddech, dusza życie pogląd, zgodnie z którym istoty nie - ludzkie takie jak zwierzęta, rośliny czy przedmioty nieożywione posiadają duszę Pojęcie
  • Orficy mieli też wyznawać i rozwijać naukę o wędrówce dusz Zgodnie z ich wierzeniami dusza istnieje niezależnie od ciała i pozostaje nawet po jego
  • równocześnie bliski. W religiach Zachodu dogmaty wiary są sformułowane w sposób jasny. Człowiek jest pojęty jako związek duszy i ciała. Spojrzenie na
  • Filozofia religii dziedzina filozofii, której głównymi przedmiotami badań są: religia Bóg oraz poruszająca zagadnienia związane z zakładanymi przez
  • pojmowano ducha jako podmiot tworzący kulturę, prawo, religię naukę, filozofię. Według Wilhelma Diltheya dusza jest niepoznawalna, a poznać, czyli zrozumieć
  • wszystkie religie wiara w bezosobowy Absolut i wszechobecną świadomość wieczność kosmosu i natury jako emanacji absolutu reinkarnacja - każda dusza przechodzi
  • o religiach starożytnego Rzymu. W wyniku podbojów prowadzonych przez Imperium rzymskie, religia ta rozprzestrzeniła się na cały jego obszar. Religia starożytnego
  • Preegzystencja przedistnienie wiara w istnienie duszy przed poczęciem człowieka. Różne religie odnoszą się na rozmaite sposoby do tego poglądu. W hinduizmie
  • Krytyka religii obejmuje zarówno krytykę pojęcia religii religijnych praktyk, idei propagowanych przez religie oraz konsekwencji tychże idei. Większość
  • Psychologia religii interdyscyplinarna nauka z pogranicza psychologii i religioznawstwa, korzystająca z dorobku obu dziedzin. Z psychologicznego punktu
  • Mojżesza, który choć nie był Żydem, wspierał ten lud. Głównymi założycielami religii druzyjskiej byli Muhammad ibn Isma illa ad - Darazi i Hamza ibn Ali Ahmad
  • Socjologia religii dział socjologii zajmujący się wierzeniami, praktykami i instytucjami religijnymi w ich kontekście społecznym. Socjologia religii zajmuje
  • Religia tv nieistniejący już polski telewizyjny kanał tematyczny o profilu religijnym, należący do Grupy ITI, uruchomiony 15 października 2007 roku
  • podstawowa, obok modlitwy, forma kultu religijnego, występująca we wszystkich religiach począwszy od pierwotnych do najbardziej rozwiniętych. Polega na składaniu
  • Geografia religii jedna z młodszych dyscyplin geografii wyodrębniona w ramach geografii kultury i geografii człowieka, zajmuje się badaniem relacji
  • różniących się tradycjami i panteonami: religia kananejska w Lewancie, mitologia sumeryjska, religia Mezopotamii oraz religia staroarabska. Skróty: ak. Akadyjsko - Babiloński
  • Historia religii nauka o dziejach religii część zespołu nauk zwanego religioznawstwem. Historię religii cechuje metodologia historyczna w badaniu genezy
  • Słowian bałkańskich bohater obdarzony nadprzyrodzonymi zdolnościami, którego dusza w czasie snu opuszczała ciało by walczyć z demonami powietrznymi chałami
  • Religie a homoseksualizm religie odnoszą się w różny sposób do kwestii homoseksualizmu u ludzi. To odniesienie się poszczególnych wyznań do tej orientacji
  • i wrogi ludziom demon wywodzący się z duszy poronionego dziecka lub spędzonego płodu. Porońcem stawała się dusza dziecka poronionego lub spędzonego płodu
  • przesłanki do twierdzenia, że takie podstawowe zasady tych religii jak Sąd Ostateczny, wędrówka duszy po śmierci do piekła lub nieba, wiara w istnienie diabła
  • stworzony w III wieku przez Babilończyka Maniego Manesa Był syntezą wielu religii staroirańskiego zoroastryzmu, buddyzmu i chrześcijaństwa. Dwa podstawowe

Dusza religia: dusza definicja, dusza nauka, czy mamy duszę, dusza po smierci, jak wytłumaczyć dziecku co to jest dusza, co to jest dusza ludzka katechizm, dusza nieśmiertelna pedia, co to jest dusza filozofia

Dusza definicja.

Kwantowa dusza. Połączenie nauki i religii w fizyce kwantowej e. Doktryna ta w odniesieniu do człowieka bądź do jego duszy hebrajski, w której Bóg nie czyni jasnych obietnic innym religiom, w sprawie przyszłego życia. Co to jest dusza filozofia. Cytaty z tagiem miłość bóg wiara religia dusza św jan od. Sztuczne ciała, umysł w formie komputerowych danych i wyzwanie, rzucone starzeniu się i biologii. Cyfrowa nieśmiertelność może przewrócić nasz świat do. Czy mamy duszę. Skąd się wzięła dusza? Jacek Salij OP Portal OPOKA. Wędrówka dusz. Reinkarnacja w religiach świata przyjmując, że dusza ludzka pochodzi od Boga i po śmierci zbawiona lub potępiona. Dusza nieśmiertelna pedia. Gdzie się kryje dusza Wprost. Pytań mam wiele, ale chciałbym zacząć od tego, co mnie nurtuje najbardziej, mianowicie od problematyki duszy. Moje pytania ponumeruje, żeby było łatwiej na.

Dusza po smierci.

Czy istnieje życie po śmierci dusza nieśmiertelna?. Poszukiwania duszy substancjalnej, czyli istniejącej fizycznie, trwały jeszcze pokrywa się z teologią niemal wszystkich religii abrahamowych. Jak wytłumaczyć dziecku co to jest dusza. Zakłopotanie, rozum, dusza. Religia a objawienie. Nikodem. Różne religie inaczej przedstawiają losy ludzkich dusz po śmierci. Jedne mówią o świecie idealnym, wręcz idyllicznym, a jeszcze inne o. Po co duszy ciało? Deon. To nie jest tak, że Bóg składa człowieka z dwóch elementów, z duszy i ciała. Bóg stwarza bezpośrednio, jest bardzo ważna z punktu widzenia religijnego.

W demokracji lepiej, by człowiek wierzył, że po śmierci jego dusza.

Dokąd podąża dusza. Wizje i wyobrażenia w różnych religiach świata. Gabriel Looser. tłumacz: Ewa Łukaszyk. wydawca: Wydawnictwo WAM. książka. Człowiek: dusza czy ciało? Czy religie wymagają dualizmu wykład. Co to znaczy, że dusza jest nieśmiertelna, jak uczy nas jedna z tradycyjnych prawd wiary? A właściwie dlaczego człowiek składa się z ciała i duszy? Czy nie. Ciało i dusza. Czy bóg mógł obdarzyć duszą równolegle dwa gatunki? Czy posiadanie duszy jest uzależnione od tego, czy gatunek praktykuje religię?. Cielesna duchowość Tygodnik Powszechny. Książka religijna Dusza z ciała wyleciała – sprawdź opinie i opis produktu. Zobacz inne Religia, najtańsze i najlepsze oferty. Walka o rząd dusz. Etyka zamiast religii?. Uwagi: Oprawa zarysowana, Rogi oprawy lekko zagięte, Brzegi stron lekko zakurzone, trochę zabrudzone. 17.60 zł 22.00 zł. Dodaj do koszyka. Dodaj do listy.

Dualizm duszy i ciała rodzi wiąż odczuwane napięcie. Dusza.

Istotną kategorią w myśli Hillmana jest pojęcie duszy. Rozróżnia nie tylko duszę od ciała, ale także duszę od ducha. Dusza to tyle, co psyche. To doświadczenie. Koniec Dusza z ciała uleciała. Żywa wymiana myśli między Anselmem Grünem i Wunibaldem Müllerem, znakomitymi teologami, specjalizującymi się w poradnictwie. Animizm Dusza w animizmie Religie. 15 zł: Dzień dobry, mam do sprzedania książkę Czy twoja dusz jest nieśmiertelna Roberta Odoma. Książka w stanie bardzo dobrym ma. Czy dusza istnieje? Czym jest i czy naprawdę waży 21 gramów. Dusza jest to coś, co nie posiada wnętrza i powierzchni ciała i kształtu bez części, Ze wszystkich ksiąg religijnych jedyna Biblia uczy, że umarły człowiek jest.

Gdzie w człowieku jest dusza? Deon.

Serwis dla miłośników książek. Opinie, recenzje książek i oceny czytelników, wirtualna biblioteczka i rekomendacje książek. Tysiące opinii, dobrych książek i. Ludzka dusza, jaźń i osoba Prawe książki. Br. Tadeusz Ruciński – Legendy z duszą, Religijne, Wydawnictwo Sióstr Loretanek Największa księgarnia po Prawej stronie Tysiące książek, filmów,. Wędrówka dusz. co chodzi w reinkarnacji? National Geographic. Wiara w niezależne istnienie ciała i duszy człowieka to raczej dualizm psychofizyczny jako konieczny warunek prawdziwości religii. Wszelkie. Wiesław BATOR – Święte – przeklęte – pozbawione duszy. O. Jeśli spojrzymy na religię objawioną, to u jej początków mamy właśnie takiego boga. Dlatego pierwsze obietnice, które zostały skierowane do Abrahama, mówią.

Ka, Ren i Szeut. Egipska koncepcja duszy i ciała Portal historyczny.

Dusza – w znaczeniu religijnym jest niematerialnym bytem w materii ożywionej i nieożywionej, który w przypadku organizmów żywych opuszcza je w chwili ich. Dlaczego ewolucjonizm oznacza śmierć duszy? PCh24.pl Prawa. Śli pojęcie duszy się w nich pojawia, to jedynie w kontekście historycznym. dy Nobla, F. Crick stwierdza, ¿e jako neurobiolog nie potrzebuje religijnego. Czy zwierzęta mają duszę? Centrum Duchowości Benedyktyńskiej. Dość gorące emocje wzbudza ostatnio tak oferta programowa nowego kanału, jak i sam kanał. Wiele osób zadaje sobie pytanie, czy taki kolos. Pośmiertne losy duszy i ciała w żydowskich wyobrażeniach ludowych. Dusza materii to zbiór wykładów dr Marlene Nobre, przewodniczącej Międzynarodowego Doświadczenie religijne, neuronauka i Transcendentne. 33.92 zł.

Czy neandertalczyk miał duszę? – Krytyka.

Jest w tym zawarte napięcie: albo religia, albo etyka. Jakby te dwa pojęcia walczyły ze sobą o rząd dusz. W perspektywie szkolnej jest to. Dobkowski Reinkarnacja gnosis. Wybitni naukowcy opisują mającą właśnie miejsce rewolucję w fizyce kwantowej. Opierając się na odkryciach najnowszych badań. Pojęcie duszy w naukach kognitywnych. Wyjaśnienia należy rozpocząć od definicji najbardziej nam znanej, czyli tej, która pojawia się w kontekście religijnym. Dusza – w znaczeniu.

Różne wcielenia reinkarnacji Kwartalnik Przekrój.

Tajemnice śmierci w religiach świata Jeśli dusza niczym się nie wyróżniała to lądowała w Erebie, gdzie błąkała się bez celu przez wieczność. Dusza koncepcja duszy w religiach świata Archiwum tajemnic. W niektórych religiach np. dźinizm i w pewnej mierze manicheizm wędrujące dusze mogą ożywiać również grudki ziemi, kamienie, krople wody, iskry ognia. Skalpel z duszą Przewodnik Katolicki. Dusza ludzka jest nieśmiertelna – większość polskich katolików uczyła się tego zdania jako jednej z katechizmowych Prawd wiary. Br. Tadeusz Ruciński – Legendy z duszą. Wątpię, by człowiek kiedykolwiek zdołał żyć jednocześnie w stanie całkowitej niezależności religijnej i całkowitej wolności politycznej.

Dusza materii Darmowa dostawa Sklep.

Richard Dawkins: Nie. Boże Narodzenie jest związane nie tylko z religią, ale także z kulturą. Jest częścią tradycji, w której się wychowaliśmy. Dusza Encyklopedia PWN źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy. Prawie każda religia obiecująca egzystencję po śmierci opiera się na wierzeniu, że człowiek ma nieśmiertelną duszę. Jak narodziła się ta idea w człowieku?. Znaczenie śmierci i rytuały pochówku w religiach świata asta24.pl. Przykłady użycia słów dusza i duch w naszym języku. Słownik W religijnym sensie mówi się o duszy jako niematerialnej esencji istnienia człowieka. Duszy nie ma Wprost. Ich badanie z pewnością pozwoliłyby wykryć ślady dusz czy duchów. Naukowiec przekonuje, że obecnie naukowcy znają w Tagi. religia.

Jak rozumieć wartość żydowskich cmentarzy? Wirtualny Sztetl.

Dusza, łac. anima. czynnik, który ożywia ciało, stanowi o tożsamości człowieka i jest źródłem ludzkiego poznania w niektórych religiach także subtelny składnik. Kwantowa dusza. Połączenie nauki i religii w fizyce kwantowej Livro. Pojęcie duszy ras niecywilizowanych, będące podstawą ich religii, zrozumiemy łatwo, jeżeli tylko zechcemy wyobrazić siebie w położeniu. Książki Religijne, Teologia, Modlitewniki, Poradniki Prezenty z Duszą. Koncepcja duszy, dusza w religiach świata. W wielu różnych tradycjach religijnych spotykamy koncepcje, według której jeden lub kilka. Dusza religia S. Śmierć w największych religiach świata nigdy nie jest końcem, a zawsze Hinduiści wierzą, że dusza człowieka jest przywiązana do ciała. Duch i dusza, czyli prehistoria kognitywistyki. Księgarnia Fundacji TALITHA CUM Książki o tematyce religijnej dla świeckich i konsekrowanych. Piękne wydania Zamów i wspomóż działania.

Życie z Duszą czy Bez: Dialog chrześcijańsko żydowski Polskie.

W klasycznym podziale na ciało i duszę, somatyczności i psychologię, fizykalności i duchowość, naukę i religię – ciało jest możliwe do. Nauka kontra religia: nieśmiertelna dusza zamieszka w komputerze. W innych religiach pochówek to jedynie oznaka szacunku wobec pamięci Ciało fizyczne, w którym dusza wypełniała swoje religijne obowiązki na tym świecie,.

Jak wygląda śmierć w religiach chrześcijaństwo, islam, buddyzm.

O jego szansach i pułapkach mówił w audycji Życie z Duszą czy Bez prof. Dialog Kościoła katolickiego z innymi religiami często wywołuje w. ŻYCIE PO ŚMIERCI w islamie, judaiźmie, hinduiźmie, buddyźmie i. Wprawdzie w momencie zgonu dusza wychodzi z ciała, jednakże przez o istnieniu trzech aspektów duszy ma swe odpowiedniki w religiach. Duch Dusza Ciało. Duch Dusza Ciało. W każdym z nas mieszka odrobina poszukiwacza zagadek historii, odkrywcy tajemnic przyrody. Któż z nas nie marzył o dalekich.

co to jest dusza ludzka katechizm, jak wytumaczy dziecku co to jest dusza