Топ-100
  • Teoria krytyczna Teoria krytyczna

    Teoria krytyczna – w naukach społecznych i humanistycznych: termin-parasol, określający teorie analizujące i krytykujące kulturę oraz społeczeństwo.

  • Szkoła frankfurcka Szkoła frankfurcka

    Szkoła frankfurcka – potoczna nazwa w literaturze przedmiotu filozofii i socjologii grupy pracowników Instytutu Badań Społecznych, istniejącego w latach 1923...

  • Strukturalizm (filozofia) Strukturalizm (filozofia)

    Strukturalizm – stanowisko metodologiczne w najogólniejszym sensie głoszące, że do zrozumienia pewnych zjawisk potrzebne jest uchwycenie struktury, w której ...

  • Solipsyzm Solipsyzm

    Solipsyzm – pogląd filozoficzny głoszący, że istnieje tylko jednostkowy podmiot poznający, cała zaś rzeczywistość jest jedynie zbiorem jego subiektywnych wra...

  • Scjentyzm Scjentyzm

    Scjentyzm – zespół poglądów filozoficznych głoszących, że prawdziwą i w pełni uzasadnioną wiedzę o rzeczywistości dostarczają jedynie nauki przyrodnicze. Roz...

  • Pragmatyzm Pragmatyzm

    Pragmatyzm – nurt filozoficzny ukształtowany na przełomie XIX i XX w. w Stanach Zjednoczonych. Jego zasadniczymi elementami są: antyrealizm i antyfundacjonal...

  • Personalizm Personalizm

    Personalizm – nazwa kilku współczesnych kierunków filozoficznych o nastawieniu na autonomiczną wartość osobowości, przykładających szczególną wagę do pojęcia...

  • Obiektywizm Obiektywizm

    Obiektywizm – stanowisko filozoficzne głoszące, że przedmiot poznania istnieje poza podmiotem poznającym i niezależnie od niego. Bezstronność, postawa badawc...

  • Neoscholastyka Neoscholastyka

    Neoscholastyka - nurt filozoficzny, zapoczątkowany encykliką Leona XIII - Aeterni Patris. Leon XIII wezwał do zaangażowania się katolików w pracę filozoficzn...

  • Kulturalizm (socjologia) Kulturalizm (socjologia)

    Kulturalizm – pogląd na świat; twórcą nurtu jest Florian Znaniecki, polski filozof i socjolog. Pogląd zbudowany na podstawie założeń związanych z refleksją n...

  • Konceptualizm Konceptualizm

    Konceptualizm – w średniowieczu stanowisko w sporze o uniwersalia, przeciwstawne realizmowi pojęciowemu, jedna z umiarkowanych postaci nominalizmu. Konceptua...

  • Koło Wiedeńskie Koło Wiedeńskie

    Koło Wiedeńskie – grupa filozoficzna istniejąca od 1922 roku skupiona wokół Katedry Filozofii i Historii Nauk Indukcyjnych prowadzonej przez Moritza Schlicka...

  • Instrumentalizm Instrumentalizm

    Instrumentalizm, – współczesny kierunek filozoficzny będący odmianą pragmatyzmu. Według niego cała wiedza i wszelka działalność ludzka pełnią jedynie funkcje...

  • Inkompatybilizm Inkompatybilizm

    Inkompatybilizm – pogląd głoszący, że determinizm wszechświata jest zupełnie nie do pogodzenia z twierdzeniem, iż ludzie mają wolną wolę; że istnieje dychoto...

  • Indywidualizm Indywidualizm

    Indywidualizm – zasada filozofii politycznej i etyki, zgodnie z którą jednostka ludzka uznawana jest za najwyższe dobro. Przeciwieństwem indywidualizmu jest ...

  • Idealizm niemiecki Idealizm niemiecki

    Idealizm niemiecki – filozofia nowożytna rozwijająca się w XIX wieku w Niemczech, jej głównymi przedstawicielami byli Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Johann G...

  • Holizm Holizm

    Holizm – pogląd, według którego wszelkie zjawiska tworzą układy całościowe, podlegające swoistym prawidłowościom, których nie można wywnioskować na podstawie...

  • Filozofia feministyczna Filozofia feministyczna

    Filozofia feministyczna – filozofia uprawiana ze stanowiska feministycznego. W odróżnieniu od głównego nurtu filozofii, jej celem nie jest czysta wiedza, lec...

  • Filozofia dialogu Filozofia dialogu

    Filozofia dialogu zw. także filozofią spotkania – nurt filozoficzny zapoczątkowany na początku XX wieku przez Ferdinanda Ebnera. Inspiracje do jej powstania ...

  • Filozofia chrześcijańska Filozofia chrześcijańska

    Filozofia chrześcijańska – termin oznaczający różne kierunki, prądy, tradycje i poglądy filozoficzne bazujące w różnym stopniu na chrześcijaństwie. Zasadność...

  • Eternalizm Eternalizm

    Eternalizm – termin filozoficzny określający istnienie zjawisk w sposób w jaki wydają się przejawiać. Termin eternalizmu można podzielić na poniższe znaczeni...

  • Esencjalizm Esencjalizm

    Esencjalizm – pogląd filozoficzny: który w opozycji do fenomenalizmu twierdzi, że pod powierzchnią obserwowalnych zjawisk ukrywa się właściwa, esencjalna rze...

  • Emocjonalizm Emocjonalizm

    Emocjonalizm − w znaczeniu najbardziej ogólnym pogląd, według którego głównym motorem wszelkich działań człowieka są emocje. W filozofii emocjonalizmem nazyw...

  • Ekologizm Ekologizm

    Ekologizm - kierunek filozoficzny ukształtowany w drugiej połowie XX wieku. Stanowi rozwinięcie humanizmu o nowe przyrodnicze sumienie człowieka. Zajmuje się...

  • Eklektyzm Eklektyzm

    Eklektyzm – w sztuce: twórczość kompilacyjna, łącząca różne elementy i treści z różnych stylów, epok i kierunków artystycznych, nieprowadząca do nowej syntez...

Absurdyzm

Absurdyzm – pogląd uznający rzeczywistość za absurdalną, a ludzkie działania mające na celu zrozumienie rzeczywistości za niemogące osiągnąć swego celu. Jest...

Biologizm

Biologizm - stanowisko filozoficzne rozpatrujące ogół zagadnień filozoficznych, zwłaszcza dotyczących indywidualnych i społecznych zachowań ludzi, z punktu w...

Eklektyzm

Eklektyzm – w sztuce: twórczość kompilacyjna, łącząca różne elementy i treści z różnych stylów, epok i kierunków artystycznych, nieprowadząca do nowej syntez...

Eko-filozofia

Eko-filozofia – termin stosowany na oznaczenie gałęzi filozofii ekologicznej, którego twórcą był Henryk Skolimowski, polski filozof, profesor działający głów...

Ekologizm

Ekologizm - kierunek filozoficzny ukształtowany w drugiej połowie XX wieku. Stanowi rozwinięcie humanizmu o nowe przyrodnicze sumienie człowieka. Zajmuje się...

Ekozofia

Ekozofia i ekofilozofia – neologizmy wywodzące się z frazy ekologiczna filozofia. Ekozofia odnosi się nurtów filozoficznych, które charakteryzują się dominuj...

Emocjonalizm

Emocjonalizm − w znaczeniu najbardziej ogólnym pogląd, według którego głównym motorem wszelkich działań człowieka są emocje. W filozofii emocjonalizmem nazyw...

Empiriokrytycyzm

Empiriokrytycyzm, "drugi pozytywizm” – pozytywistyczny nurt filozoficzny z przełomu XIX i XX wieku. Jego najważniejszymi przedstawicielami byli Ernst Mach i ...

Esencjalizm

Esencjalizm – pogląd filozoficzny: który w opozycji do fenomenalizmu twierdzi, że pod powierzchnią obserwowalnych zjawisk ukrywa się właściwa, esencjalna rze...

Eternalizm

Eternalizm – termin filozoficzny określający istnienie zjawisk w sposób w jaki wydają się przejawiać. Termin eternalizmu można podzielić na poniższe znaczeni...

Eutyfronika

Eutyfronika – koncepcja filozoficzna stworzona i rozwijana przez Józefa Bańkę, postuluje ochronę człowieka przed przebiegającymi gwałtownie procesami cywiliz...

Felicytologia

Felicytologia – w filozofii, teoria kształtowania życia szczęśliwego; dział etyki stawiający pytanie: "jak żyć, aby być szczęśliwym i nie popaść w stan niesz...

Filozofia afrykańska

Filozofia afrykańska – filozofia, której istnienie jest uznawane w różnym stopniu przez różnych badaczy i filozofów. Według kenijskiego filozofa Henryego Ode...

Filozofia chrześcijańska

Filozofia chrześcijańska – termin oznaczający różne kierunki, prądy, tradycje i poglądy filozoficzne bazujące w różnym stopniu na chrześcijaństwie. Zasadność...

Filozofia dialogu

Filozofia dialogu zw. także filozofią spotkania – nurt filozoficzny zapoczątkowany na początku XX wieku przez Ferdinanda Ebnera. Inspiracje do jej powstania ...

Filozofia feministyczna

Filozofia feministyczna – filozofia uprawiana ze stanowiska feministycznego. W odróżnieniu od głównego nurtu filozofii, jej celem nie jest czysta wiedza, lec...

Filozofia procesu

Filozofia procesu – jest to złożony nurt filozoficzny. Należy odróżnić współczesną filozofię procesu od jej historycznego ujęcia. Za jednego z pierwszych fil...

Filozofia życia

Filozofia życia – w rozumieniu współczesnym jest określeniem, którego horyzont historyczny obejmuje szereg zjawisk z dziedziny samej filozofii, ale także zwi...

Holizm

Holizm – pogląd, według którego wszelkie zjawiska tworzą układy całościowe, podlegające swoistym prawidłowościom, których nie można wywnioskować na podstawie...

Idealizm anglosaski

Idealizm anglosaski − nurty filozofii idealistycznej w filozofii angielskiej i amerykańskiej. W końcu XIX wieku, w dobie minimalizmu, przez Anglię przeszła n...

Idealizm niemiecki

Idealizm niemiecki – filozofia nowożytna rozwijająca się w XIX wieku w Niemczech, jej głównymi przedstawicielami byli Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Johann G...

Immanentyzm

Immanentyzm – filoz. przeświadczenie, że wszelkie doświadczenia to tylko przeżycia wewnętrzne, a nie zmysłowe. Pogląd ten odrzuca i neguje doznania rzeczywiste.

Indywidualizm

Indywidualizm – zasada filozofii politycznej i etyki, zgodnie z którą jednostka ludzka uznawana jest za najwyższe dobro. Przeciwieństwem indywidualizmu jest ...

Inkompatybilizm

Inkompatybilizm – pogląd głoszący, że determinizm wszechświata jest zupełnie nie do pogodzenia z twierdzeniem, iż ludzie mają wolną wolę; że istnieje dychoto...

Instrumentalizm

Instrumentalizm, – współczesny kierunek filozoficzny będący odmianą pragmatyzmu. Według niego cała wiedza i wszelka działalność ludzka pełnią jedynie funkcje...

Intuicjonizm (filozofia)

Intuicjonizm – prąd epistemologiczny w filozofii współczesnej przyjmujący intuicję za podstawę poznania. Jego głównym twórcą jest Henri Bergson. W jego pojęc...

Koło Wiedeńskie

Koło Wiedeńskie – grupa filozoficzna istniejąca od 1922 roku skupiona wokół Katedry Filozofii i Historii Nauk Indukcyjnych prowadzonej przez Moritza Schlicka...

Kompatybilizm

Kompatybilizm – stanowisko filozoficzne, zgodnie z którym wolna wola i determinizm są ideami zgodnymi, tak iż da się wierzyć i w jedno, i w drugie bez popada...

Konceptualizm

Konceptualizm – w średniowieczu stanowisko w sporze o uniwersalia, przeciwstawne realizmowi pojęciowemu, jedna z umiarkowanych postaci nominalizmu. Konceptua...

Konstruktywizm (filozofia)

Konstruktywizm – metastanowisko – nazywane inaczej przez Nicolai Hartmanna "metafizyką od góry” lub "transcendentalnymi domkami z kart” – traktujące filozofi...

Kulturalizm (socjologia)

Kulturalizm – pogląd na świat; twórcą nurtu jest Florian Znaniecki, polski filozof i socjolog. Pogląd zbudowany na podstawie założeń związanych z refleksją n...

Legizm

Legizm – chińska szkoła filozoficzna, wywodząca się z konfucjanizmu, ale przyjmująca odmienne spojrzenie na naturę ludzką. Celem legistów było umocnienie pań...

Logistyczny antyirracjonalizm

Logistyczny antyirracjonalizm – termin użyty na określenie sedna filozoficznej działalności szkoły lwowsko-warszawskiej przez Kazimierza Ajdukiewicza podczas...

Materializm wulgarny

Materializm wulgarny – ogólna nazwa redukcjonistycznych poglądów XIX-wiecznych przyrodników, którzy w sposób prymitywny sprowadzali zjawiska psychiczne do ch...

Mortalizm

Mortalizm – w filozofii jest to pogląd, według którego kresem ludzkiego życia jest śmierć biologiczna. W teologii niektórych wyznań chrześcijańskich mortaliz...

Mutazylizm

Mutazylizm – racjonalistyczny kierunek w arabskiej filozofii średniowiecznej postulujący alegoryczne rozumienie Koranu w przypadku kolizji jego treści z rozu...

Naturalizm (filozofia)

Naturalizm – pogląd ontologiczny w filozofii, według którego istnieje wyłącznie rzeczywistość materialna, czasoprzestrzenna, bez zewnętrznej racji istnienia....

Neoheglizm

Neoheglizm – różne nurty recepcji filozofii G.W.F. Hegla od połowy wieku XIX do początków wieku XX. O ile w przypadku filozofii niemieckiej, neoheglizm był d...

Neoscholastyka

Neoscholastyka - nurt filozoficzny, zapoczątkowany encykliką Leona XIII - Aeterni Patris. Leon XIII wezwał do zaangażowania się katolików w pracę filozoficzn...

Neostoicyzm

Neostoicyzm – powstały w renesansie nurt filozoficzny będący połączeniem stoicyzmu i chrześcijaństwa. Niekiedy jako neostoicyzm określa się także późny stoic...

Obiektywizm

Obiektywizm – stanowisko filozoficzne głoszące, że przedmiot poznania istnieje poza podmiotem poznającym i niezależnie od niego. Bezstronność, postawa badawc...

Ockhamiści

Ockhamiści – ruch w ramach filozofii średniowiecznej, obejmujący zwolenników i kontynuatorów myśli Williama Ockhama. Ruch rozpoczął Ockham i Uniwersytet Oksf...

Ontologizm

1) termin utworzony przez V. Giobertiego na określenie nauki, według której normą ludzkiego sądzenia o bycie i niebycie jest Bóg osiągalny dla myśli ludzkiej...

Operacjonizm

Operacjonizm – ruch w filozofii nauki, którego tezy zostały sformułowane i były bronione przez Bridgmana. Definicje operacyjne były używane już przez Newtona...

Panlogizm

Panlogizm – filozoficzna nazwa doktryny Hegla, głosząca tożsamość bytu i myślenia. "Panlogizm” jest idealistyczną teorią rozwoju przyrody i społeczeństwa. St...

Panpsychizm

Panpsychizm – doktryna czasoprzestrzennej rzeczywistości, która głosi, że każda rzecz ma swój umysłowy czy wewnętrzno-psychiczny aspekt. Niewielu z panpsychi...

Pansofia

Pansofia – ruch filozoficzno-religijny odnoszący się do osiągnięcia wiedzy uniwersalnej. W kontekście pedagogicznym powiązany z Janem Amosem Komeńskim.

Partykularyzm

Partykularyzm – stanowisko, zgodnie z którym ośrodki władzy i administracji nie uwzględniają całokształtu interesów określonego społeczeństwa czy państwa, ig...

Personalizm

Personalizm – nazwa kilku współczesnych kierunków filozoficznych o nastawieniu na autonomiczną wartość osobowości, przykładających szczególną wagę do pojęcia...

Platonizm renesansowy

Pod koniec średniowiecza filozofia była w dużej mierze oparta na arystotelizmie. Pozostał on podstawą filozofii również w renesansie, choć pojawiły się wtedy...

Poczwiennictwo

Poczwiennictwo – kierunek w rosyjskiej myśli społecznej lat 60. XIX wieku. Poczwiennicy utrzymywali, że udało im się stworzyć światopogląd "organiczny”, zwra...

Pozytywizm

Pozytywizm – kierunek w filozofii i literaturze zainicjowany przez Augustea Comtea w drugiej połowie XIX wieku. Został rozwinięty przez J.S. Milla oraz H. Sp...

Pragmatyzm

Pragmatyzm – nurt filozoficzny ukształtowany na przełomie XIX i XX w. w Stanach Zjednoczonych. Jego zasadniczymi elementami są: antyrealizm i antyfundacjonal...

Racjonalizm światopoglądowy

Racjonalizm światopoglądowy ratio – rozum; rationalis – rozumny, rozsądny – światopogląd i postawa, zakładające: Optymistyczną wiarę w postęp społeczny, dobr...

Relatyzm

Relatyzm jest to jedna z odmian umiarkowanego relatywizmu teoriopoznawczego, zaproponowana przez Andrzeja L. Zachariasza w książce Poznanie teoretyczne. Jego...

Scjentyzm

Scjentyzm – zespół poglądów filozoficznych głoszących, że prawdziwą i w pełni uzasadnioną wiedzę o rzeczywistości dostarczają jedynie nauki przyrodnicze. Roz...

Semiologia (tradycja intelektualna)

Semiologia – tradycja intelektualno-badawcza na pograniczu filozofii, językoznawstwa, logiki, teorii informacji i humanistyki, w której głównym przedmiotem z...

Solipsyzm

Solipsyzm – pogląd filozoficzny głoszący, że istnieje tylko jednostkowy podmiot poznający, cała zaś rzeczywistość jest jedynie zbiorem jego subiektywnych wra...

Strukturalizm (filozofia)

Strukturalizm – stanowisko metodologiczne w najogólniejszym sensie głoszące, że do zrozumienia pewnych zjawisk potrzebne jest uchwycenie struktury, w której ...

Subiektywizm

Subiektywizm – stanowisko filozoficzne głoszące, że wszelkie poznanie zależy od właściwości umysłu ludzkiego i jego sposobu odczuwania. Założenie przyjmujące...

Szkoła frankfurcka

Szkoła frankfurcka – potoczna nazwa w literaturze przedmiotu filozofii i socjologii grupy pracowników Instytutu Badań Społecznych, istniejącego w latach 1923...

Szkoła yinyang

Szkoła yinyang, naturaliści – starożytna chińska szkoła filozoficzna, istniejąca w Okresie Walczących Królestw. Jej założycielem był Zou Yan. Przedstawiciele...

Teoria krytyczna

Teoria krytyczna – w naukach społecznych i humanistycznych: termin-parasol, określający teorie analizujące i krytykujące kulturę oraz społeczeństwo.

Teoria racjonalnego wyboru

Teoria racjonalnego wyboru – teoria badająca i modelująca zachowania społeczne i ekonomiczne. Jest ona dominującym paradygmatem w mikroekonomii. TRW wywodzi ...