Топ-100

Humanizm

Humanizm – nurt filozoficzny lub światopogląd oparty na racjonalnym myśleniu, który wyraża się troską o potrzeby, szczęście, godność i swobodny rozwój człowieka w jego środowiskach: społecznym i naturalnym. Humanizm stawia człowieka w roli gospodarza środowiska naturalnego, świadomy że człowiek jest jednocześnie elementem ekosystemu Ziemi. Szczególne prawa i obowiązki człowieka wynikają wyłącznie z faktu, że jest on jedyną istotą na Ziemi, która posiada naukę i technologię. Humanizm wyklucza egoizm i postuluje braterstwo i solidarność.
Humanizm historyczny – w wąskim sensie: prąd filozoficzny, etyczny i kulturowy epoki odrodzenia humanizm renesansowy. W szerokim sensie: antropocentryczna postawa intelektualna i moralna, wyrażająca się troską o potrzeby, szczęście, godność i swobodny rozwój człowieka, a także przykładająca wagę do racjonalnego myślenia humanizm liberalny.
Wielu humanistów w tym ludzi wierzących postuluje rozstrzyganie dylematów etycznych poprzez odwoływanie się do pojęć uniwersalnych, wspólnych wszystkim ludziom. Poszukują oni źródła prawdy i moralności w człowieku i jego dążeniu do szczęścia. Niekoniecznie wyklucza to samą wiarę w Boga, choć humanizm świecki jest prężną odnogą tej filozofii. Ten pogląd skłania jednak do szukania rozumowego uzasadnienia praw etycznych, nie odwołującego się do twierdzeń jakiejkolwiek religii, podobnie jak nie potrzeba się do nich odwoływać przy badaniu praw fizyki.
Inni ludzie rozumieją humanizm nieco węziej, niemal wyłącznie jako afirmację wartości ludzkiej istoty. Tak pojęty humanizm można znaleźć jako składnik także w niektórych koncepcjach teistycznych.

image

1. Prądy humanizmu
Wielu ludzi uważa się za humanistów i wiele jest znaczeń, jakie nadają temu słowu. Istnieje pewna niezgoda co do terminologii i definicji, gdyż niektórzy używają węższych, a inni szerszych interpretacji. Nie wszyscy ludzie nazywający się humanistami żywią poglądy ogólnie uznawane za humanistyczne, tak jak nie wszyscy ludzie wyznający humanistyczne poglądy zgodziliby się na etykietkę humanisty.
Poza tym humanizm może być podzielony na świecki i religijny, choć niektórzy humaniści, w tym członkowie Międzynarodowej Unii Humanistycznej i Etycznej, odrzucają dodawanie do słowa humanizm jakichkolwiek dodatkowych przymiotników, gdyż uważają to pojęcie za uniwersalne i niepodzielne.

1.1. Prądy humanizmu Humanizm świecki
Humanizm świecki jest gałęzią humanizmu, która odrzuca teistyczne wierzenia religijne, jak i wierzenia w istnienie jakiegokolwiek świata nadprzyrodzonego. Humanizm świecki twierdzi, że poglądy humanistyczne prowadzą do sekularyzmu, gdyż wierzenia w świat nadprzyrodzony nie mogą być poparte racjonalnymi argumentami i tym samym nie można sensownie uzasadnić tradycyjnych praktyk religijnych.
Humanizm świecki jest blisko spokrewniony z uniwersalizmem moralnym, podkreślającym wspólnotę ludzkiej egzystencji, i sugerującym, że problemy społeczne nie powinny być rozpatrywane w ciasnym kontekście drobnomieszczańskim.
Kiedy ludzie mówią ogólnie o humanizmie, zwykle mają na myśli humanizm świecki. Niektórzy humaniści świeccy idą dalej i uważają, że tzw. humaniści religijni nie powinni być w ogóle uważani za prawdziwych humanistów. Inni czują, że etyczna strona humanizmu przekracza kwestie religijne, gdyż bycie dobrym człowiekiem jest ważniejsze niż przyjmowanie bądź odrzucanie religii. Manifesty Humanistyczne, które reprezentują consensus poglądów humanistycznych, ukazują humanizm jako proces etyczny, przez który możemy przekroczyć zarówno podziały wprowadzane przez religie, jak i ich negację.
Ruch humanizmu świeckiego pod tą nazwą praktycznie nie istniał przed rokiem 1980. W 1979 Paul Kurtz stracił stanowisko redaktora "The Humanist”. Opuszczając Amerykańskie Stowarzyszenie Humanistyczne, stworzył nowe czasopismo "Free Inquiry” Wolne Dociekania i Radę Świeckiego Humanizmu Council for Secular Humanism niezależną od Amerykańskiego Stowarzyszenia Humanistycznego, choć mającą podobne cele.

1.2. Prądy humanizmu Humanizm religijny
Humanizm religijny jest gałęzią obejmującą odmiany humanizmu, które same określają się tym przymiotnikiem według funkcjonalnej definicji religii, lub zawierają pewną formę teizmu, deizmu albo wierzeń nadprzyrodzonych, nawet jeśli nie są związane z żadną zorganizowaną religią. Tego typu humanizm cechuje wielu religijnych ludzi, którzy nie uważają, że ich wartości moralne muszą mieć nadprzyrodzone potwierdzenie. Centralne miejsce w filozofii humanizmu istota ludzka dzieli z humanitarną moralnością. Humanitarysta, który swoją moralność wyprowadza z religii nie jest jednak automatycznie humanistą religijnym.
Wielu humanistów religijnych czuje, że humanizm świecki jest zbyt chłodno-logiczny i odrzucający pełnię emocjonalnych doświadczeń, które sprawiają, że ludzie są ludźmi. Zauważają też, że humanizm świecki jest nieadekwatny do ludzkich potrzeb społecznego spełnienia filozofii życiowej. Niezgoda w tych kwestiach tworzy rozdźwięk między świeckimi i religijnymi humanistami, pomimo ich w dużej mierze wspólnych poglądów.
Humanizm nawet jeśli odrzuca zastosowanie boskiego autorytetu do rozwiązywania ludzkich spraw, to już niekoniecznie samą wiarę religijną. Niektóre prądy humanizmu są zgodne z poglądami niektórych religii. Humanizm jest też zgodny z ateizmem i agnostycyzmem, ale nie wymaga przyjęcia żadnego z nich. Czasem stosowane jest w odniesieniu do niego słowo ignostycyzm, dla podkreślenia, że humanizm jest procesem etycznym, nie wypowiadającym się w ogóle na temat istnienia bądź nieistnienia bogów. Humaniści po prostu nie mają potrzeby zajmować się tymi kwestiami. Przykładem jest tutaj judaizm humanistyczny, który tożsamość żydowską opiera na kulturze żydowskiej i szacunku wobec drugiego człowieka, a nie wierze w Boga. Z drugiej strony istnieje wiele prądów ateizmu i agnostycyzmu, niezgodnych ze sobą wzajemnie, których nie można zaliczyć do humanizmu.

1.3. Prądy humanizmu Humanizm ateistyczny
Z jednej strony humanizm jest kierunkiem wielu prądów intelektualnych przebiegających szerokie spektrum myśli filozoficznej, z drugiej strony niekiedy humanizm sam spełnia bądź uzupełnia rolę religii, dostarczając kompletnej i spójnej filozofii życiowej.
Poglądy humanizmu jako filozofii dogmatycznej oddał pierwszy Manifest Humanistyczny. W szczególności:
Wszechświat nie posiada Stwórcy.
Człowiek jest częścią natury i powstał na skutek ciągłego procesu.
Religijne uczucia lepiej wyrażać poprzez swoje życie i pracę na rzecz społeczeństwa, niż przez modlitwy i kult.
Humanizm powinien afirmować życie, a nie uciekać od niego.
Kultura także religia jest produktem interakcji człowieka ze środowiskiem i innymi ludźmi.
Religie powinny formułować swoje prawdy w duchu i metodzie nauki.
Humanizm dąży do pełnego rozwoju człowieczeństwa tu i teraz.
Religijny humanizm powinien dążyć do radości życia, stąd nacisk na rozwój kreatywności.
Religia składa się ze wszystkiego co jest istotne dla ludzi, więc nic co ludzkie nie powinno jej być obce. Nie powinien istnieć podział na sacrum i profanum.
Humanizm odrzuca teizm, deizm i modernizm.
Humanizm odrzuca tradycyjny dualizm ciała i ducha.
W wielu krajach prawo wspierając rozmaite religie, uznaje jednocześnie świecką postawę życiową za prawny ekwiwalent religii. W Stanach Zjednoczonych Sąd Najwyższy uznał, że humanizm jest równoważny religii w tym sensie, że wyznaczeni humaniści mogą odprawiać ceremonie, będące odpowiednikami obrzędów religijnych. Krytycy humanizmu często podnoszą ten fakt jako "uznanie przez Sąd Najwyższy humanizmu za religię”, choć w rzeczywistości Sąd nigdy nie poszedł tak daleko.
Żydowska forma humanizmu religijnego została stworzona przez rabbiego Sherwin Wine, który stworzył Stowarzyszenie Humanistycznego Judaizmu, obecnie ruch o zasięgu światowym z liczbą zwolenników sięgającą 40 000.
Humanizm renesansowy, ze swym naciskiem na powrót do korzeni, miał swój wpływ na protestantyzm, szczególnie na protestanckie tłumaczenia tekstów biblijnych.

1.4. Prądy humanizmu Humanizm edukacyjny
Humanizm jako prąd w szkolnictwie, zaczął dominować w szkołach w XVII wieku. Zakłada on, że to dziedziny, które pozwalają rozwijać ludzki intelekt, są tymi, które naprawdę czynią ludzi "w pełni ludźmi”. Praktyczną podstawą jest przekonanie o istnieniu różnych możliwych do rozwijania rodzajów intelektu, takich jak zdolności analityczne, matematyczne, lingwistyczne itp. Wzmocnienie jednego z rodzajów, jak uważano, rozwija także niektóre inne jego rodzaje. Ważną postacią końca XIX wieku w humanizmie edukacyjnym był stanowy minister do spraw edukacji W.T. Harris, który wyróżnił "pięć okien duszy”. Humaniści edukacyjni wierzyli, że podejście "najlepsza edukacja dla najlepszych studentów” oznacza najlepszą edukację dla wszystkich. Chociaż humanizm jako prąd edukacyjny został w dużej mierze wyparty przez innowacje początków XX wieku, jednak niektóre jego aspekty ciągle są w użyciu w niektórych szkołach szczególnie w nauce literatury.

1.5. Prądy humanizmu Inne formy humanizmu
Humanizm jest też czasem używany w starym znaczeniu filologii klasycznej. Czasem to słowo staje się synonimem humanitaryzmu. Istnieje też kierunek psychologii humanistycznej i humanistyczna metoda nauczania.

2. Etymologia
Słowo humanizm powstało wraz z humanizmem renesansowym, nie obejmowało jednak istniejących od czasów starożytnych prądów filozoficznych dziś zwanych humanistycznymi, a jedynie dążenie do poznania klasycznej literatury i sztuki. Pierwotne znaczenie włoskiego XV-wiecznego słowa umanista to student bądź nauczyciel literatury klasycznej.
Encyklopedia Orgelbranda z 1863 roku podaje następujące definicje:
Określenie "humanizm” jako zbiorcza nazwa znanych od czasów starożytnych prądów filozoficznych wystąpiło dopiero w początkach XIX wieku.

3.1. Aspekty Odkrywanie prawdy
Zgodnie z humanizmem, samodzielne odkrywanie prawdy jest w zasięgu człowieka, w przeciwieństwie do znalezienia jej w objawieniach, mistycyzmie, tradycji, czy czymkolwiek innym, co nie jest związane z zastosowaniem logiki do obserwowalnych faktów. W nawoływaniu do unikania ślepej akceptacji niepopartych niczym twierdzeń, humanizm jest zgodny ze sceptycyzmem naukowym i metodą naukową, odrzucając autorytaryzm i skrajny filozoficzny sceptycyzm, i odbierając wiarę jako nieakceptowalną podstawę do podejmowania decyzji. Podobnie humanizm uznaje znajomość dobra i zła jako pochodną dobrego zrozumienia indywidualnych i zbiorowych potrzeb, a nie transcendentalnie objawioną prawdę, albo efekt posłuszeństwa autorytetom.

3.2. Aspekty Szowinizm gatunkowy
Niektórzy interpretują humanizm jako formę szowinizmu gatunkowego, uznającego gatunek Homo sapiens za ważniejszy od innych gatunków istot żywych. Filozof Peter Singer, sam humanista, twierdzi że "pomimo wielu wyjątków, humaniści jako całość są wciąż niezdolni do uwolnienia się od jednego z centralnych dogmatów chrześcijaństwa: uprzedzeń gatunkowych. Wezwał on humanistów do "sprzeciwu wobec bezlitosnej eksploatacji innych czujących istot”, i skrytykował treść III Manifestu Humanistycznego, który w jego opinii "daje pierwszeństwo interesowi członków naszego własnego gatunku”. Singer zauważył także, że ten sam Manifest stwierdza, iż ludzie nie mają "żadnego danego przez Boga, ani wrodzonego prawa do podporządkowywania sobie innych zwierząt”, i potwierdza, że "organizacje, które najwięcej robią dla zwierząt są niezależne od religii”.

3.3. Aspekty Optymizm
Humanizm cechuje optymistyczne nastawienie względem ludzkich możliwości, lecz nie oznacza to wiary, że ludzka natura jest czysto dobra, bądź że każdy człowiek jest w stanie żyć w zgodzie z humanistycznymi ideałami rozumu i moralności. W każdym razie, już samo dążenie do wykorzystania w pełni własnego potencjału jest ciężką pracą, wymagającą pomocy innych. Celem ostatecznym jest rozkwit człowieczeństwa; uczynienie życia lepszym dla wszystkich ludzi. Nacisk kładziony jest na czynienie dobra, dobre życie tu i teraz, i pozostawienie świata lepszym dla tych, którzy przyjdą po nas, a nie na cierpienie za życia dla uzyskania nagrody po śmierci.

4. Historia
Współczesny humanizm ma swoje korzenie w starożytnej Grecji. Jeszcze wcześniej podobne koncepcje powstawały w czasach Buddy 563-483 p.n.e. i Konfucjusza 551-479 p.n.e. oraz w Okresie Walczących Królestw, jednak termin "humanizm” jest najczęściej stosowany w odniesieniu do filozofii Zachodu.

4.1. Historia Humanizm grecki
W VI wieku p.n.e. panteiści Tales z Miletu i Ksenofanes z Kolofonu położyli podwaliny pod późniejszą grecką myśl humanistyczną. Tales jest uznawany za twórcę maksymy "poznaj siebie”, a Ksenofanes odmówił wiary w bogów swoich czasów i rezerwował boskość dla koncepcji jedności wszechświata. Później Anaksagoras, często wzmiankowany jako "pierwszy wolnomyśliciel”, przyczynił się do rozwoju nauki jako metody poznawania świata. Ci Grecy byli pierwszymi myślicielami, którzy zauważyli, że natura może być studiowana niezależnie od jakiejkolwiek hipotetycznej rzeczywistości nadprzyrodzonej. Protagoras stwierdził, że "Człowiek jest miarą wszechrzeczy”. Perykles, przyjaciel Anaksagorasa, miał wpływ na rozwój demokracji, wolności myśli i odrzucenie przesądów. Jakkolwiek przetrwało niewiele z ich dzieł, Protagoras i Demokryt także łączyli agnostycyzm i duchową moralność nie opierającą się na nadprzyrodzonej wierze. Historyk Tukidydes jest także wart odnotowania ze względu na swoje naukowe i racjonalne podejście do historii.

4.2. Historia Humanizm rzymski
Cyceron stworzył termin humanitas, oznaczający to, co sprawia, że człowiek jest człowiekiem.
Terencjusz, rzymski komediopisarz wypowiedział słynne słowa "Człowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce” łac. "Homo sum, humani nihil a me alienum puto”. Prawdopodobnie zdanie to było powtórzone przez Terencjusza za zaginioną komedią Menandra pod tym samym tytułem. W starożytności zacytowane m.in. przez Senekę Młodszego w Listach moralnych do Lucyliusza. Przez Terencjusza użyte w sensie ironicznym. Szeroko spopularyzowane w dobie renesansu, stało się dewizą humanistów.

4.3. Historia Humaniści średniowieczni
W średniowieczu niektórzy myśliciele głosili poglądy, które dziś określilibyśmy jako humanistyczne. Zaliczali się do nich np.
Mistrz Bogumił żył w XIII wieku w Pradze
Dante Alighieri ur. 1265 we Florencji, zm. 1321 w Rawennie;

4.4. Historia Humanizm renesansowy
Humanizm był najbardziej charakterystycznym nurtem renesansu, decydując o odrębności epoki wobec średniowiecza. Rozwinął się w XV i XVI w. we Włoszech, skąd jego wpływy rozprzestrzeniły się na całą Europę.
Nurt ten miał dwie charakterystyczne cechy: fascynację kulturą starożytnej Grecji i Rzymu, oraz antropocentryzm. Silne przywiązanie do kultury antycznej, odróżnia z kolei renesansową postać humanizmu, od innych nurtów określanych tym mianem.
Humanizm był szerokim ruchem, który wywarł wpływ na kulturalny, polityczny, społeczny i literacki krajobraz Europy. Swój właściwy początek miał we Florencji w ostatnich dziesięcioleciach XIV wieku, np. w twórczości Petrarki.
Humanizm renesansowy ożywił studia klasycznej łaciny i greki, co spowodowało odnowę naukowej i filozoficznej myśli starożytnej, a także klasycznej poezji i sztuki.
Humanizm renesansowy wypracował wzorzec "człowieka renesansu”, który swoją kreatywność rozwija w wielu różnych dziedzinach, osiągając w ten sposób pełnię człowieczeństwa. Najbardziej znanym, wręcz archetypowym przykładem był Leonardo da Vinci.
Renesansowi humaniści wierzyli, że sztuki wyzwolone gramatyka, dialektyka logika, retoryka, geometria, arytmetyka, astronomia, muzyka) powinny być uprawiane niezależnie od stanu majątkowego. Podkreślali także wartość istoty ludzkiej i indywidualną godność.
Znanymi reprezentantami humanizmu renesansowego byli m.in. holenderski teolog Erazm z Rotterdamu, angielski autor i święty kościoła katolickiego Thomas More, francuski pisarz François Rabelais, włoski poeta Petrarka i filozof Giovanni Pico della Mirandola, twórca maksymy "Człowiek jest kowalem swojego losu”.
Idee humanizmu renesansowego, wchodziły nieraz w konflikt z nauczaniem Kościoła katolickiego, co objawiło się m.in. w procesie Galileusza.

4.5. Historia Czasy współczesne
Do powstałych stosunkowo niedawno prądów humanistycznych można zaliczyć m.in.
posthumanizm – humanizm podkreśla a przynajmniej nie odrzuca wyższość człowieka wśród innych gatunków istot żywych, natomiast posthumanizm uznaje, że człowiek jest tylko jednym z wielu gatunków, i nie ma prawa dowolnej ich eksploatacji.
humanizm integralny lub teocentryczny – nurt XX-wiecznej filozofii personalizmu chrześcijańskiego, głoszącego nadrzędność wartości osoby ludzkiej wobec uwarunkowań społeczno-ekonomicznych oraz historycznych, sprzeciwiający się cechom "humanizmu nieludzkiego epoki antropocentrycznej”, lecz jednocześnie starający się docenić człowieka i przywrócić mu właściwą godność na gruncie filozofii chrześcijańskiej.
transhumanizm – postuluje wykorzystanie nauki i techniki do przekształcenia chcących tego ludzi w istoty wyższe – określane mianem postczłowieka.
egzystencjalizm – choć w przeciwieństwie do większości nurtów humanistycznych jest bardzo pesymistyczny, uważa, że przedmiotem badań filozofii są indywidualne losy jednostki ludzkiej, wolnej "skazanej na wolność” i odpowiedzialnej, a więc stawia człowieka w centrum filozofii.

4.6. Historia Manifesty humanistyczne
We wczesnych latach dwudziestych XX wieku filozof Ferdinand Canning Scott Schiller uznał, że jego praca jest związana z ruchem humanistycznym. Na dzieła Schillera wpływ miał pragmatyzm Williama Jamesa. W 1929 Charles Francis Potter stworzył the First Humanist Society of New York Pierwsze Stowarzyszenie Humanistyczne Nowego Jorku, wśród doradców którego byli m.in. Julian Huxley, John Dewey, Albert Einstein i Thomas Mann. Potter był kapłanem unitarianizmu. W 1930 on i jego żona, Clara Cook Potter, opublikowali książkę Humanism: A New Religion Humanizm: nowa religia. W latach trzydziestych Potter był znanym adwokatem praw kobiet, dostępu do środków antykoncepcyjnych, prawa do rozwodu, i przeciwnikiem kary śmierci.
Raymond B. Bragg, współredaktor "The New Humanist”, próbował powiązać poglądy L.M. Birkheada, Charlesa Francisa Pottera, i kilku innych członków Zachodniej Konferencji Unitariańskiej. Bragg poprosił Roya Wooda Sellarsa o sporządzenie ich streszczenia, co zaowocowało powstaniem pierwszego Manifestu Humanistycznego w 1933. Manifest i książka Pottera stały się kamieniami węgielnymi nowoczesnego humanizmu. Obydwa te źródła ujmują humanizm jako religię.
Później w 1973 i 2003 powstały dwa kolejne Manifesty Humanistyczne, ujmujące humanizm bardziej jako filozofię niż religię. Na zakończenie Światowego Kongresu Humanistycznego, 3-6 lipca 2002 w Noordwijkerhout Holandia przyjęta została przez 300 uczestników w tym 6 z Polski tzw. deklaracja amsterdamska.

5.1. Organizacje Historia
Jedną z pierwszych organizacji humanistycznych była Humanistyczna Organizacja Religijna Humanistic Religious Association, założona w roku 1853 w Londynie. Była zorganizowana demokratycznie, z władzami wybieranymi zarówno przez mężczyzn, jak i kobiety. Promowała znajomość nauki, filozofii i sztuk pięknych.
W lutym 1877 słowo "humanizm” zostało po raz pierwszy publicznie użyte w dzisiejszym znaczeniu w Ameryce, jako pejoratywne określenie ruchu Feliksa Adlera. Adler jednak nie przyjął tej etykietki i nadal nazywał swój ruch istniejący nota bene do dziś "Kulturą Etyczną”.
W 1941 powstało Amerykańskie Stowarzyszenie Humanistyczne American Humanist Association. Do jego znanych członków należał pisarz Isaac Asimov, który do swojej śmierci był prezydentem Stowarzyszenia, oraz pisarz Kurt Vonnegut, który był kolejnym prezydentem także do swojej śmierci w 2007. Robert Buckman był głową stowarzyszenia w Kanadzie, a obecnie jest honorowym prezydentem.
W 1995 powstała Federacja Polskich Stowarzyszeń Humanistycznych, która potem zmieniła nazwę na Polską Federację Humanistyczną.

5.2. Organizacje Polska
W Polsce działają następujące organizacje humanistyczne:
Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
Towarzystwo Kultury Świeckiej im. Tadeusza Kotarbińskiego
Towarzystwo Humanistyczne

5.3. Organizacje Świat
American Humanist Association
Arnold P. Gold Foundation działająca dla postępów humanizmu w medycynie
Council for Secular Humanism
Ethical Culture
Humanist International
Humanist Movement
Rationalist International
Humanist Society of Scotland
Human-Etisk Forbund, stowarzyszenie norweskie
International Humanist and Ethical Union IHEU
Humanist Party
Humanisterna, stowarzyszenie szwedzkie
Institute for Humanist Studies
Sidmennt, islandzkie stowarzyszenie humanistów etycznych
European Humanist Federation
British Humanist Association
Society for Humanistic Judaism
Humanist Association of Ireland
North East Humanists, największa grupa humanistyczna w Wielkiej Brytanii

  • Humanizm renesansowy ruch filozoficzny, kulturalny i moralny powstały w XV wieku we Włoszech, a zarysowujący się już w XIV wieku i wielu aspektach kultury
  • Humanizm ewolucyjny jest nowym prądem humanistycznym, opartym na czysto naukowym podejściu. Pojęcie to sformułował Julian Huxley, pierwszy sekretarz generalny
  • Humanizm w edukacji - wykorzystanie w edukacji procesu humanizacji, którego cechą charakterystyczną jest wyraźne ukierunkowanie na rozwój osobowości każdego
  • katolicka stała w ścisłej sprzeczności z humanizmem czy też że reformacja w swojej istocie pokrywa się z humanizmem i stoi w opozycji do kultury średniowiecznej
  • nadawał włoskiemu humanizmowi cechy silnie spirytualistyczne, poetyckie i mistyczne, ale też spekulatywne obie te cechy odróżniały humanizm włoski od bardziej
  • malarstwie 2001: Fenomenologia percepcji 2003: Pochwała filozofii 2005: Humanizm i terror. Esej o problemie komunistycznym Jacek Migasiński, Merleau - Ponty
  • wyborem. Istnieją przynajmniej cztery motywy egzystencjalizmu: Motyw humanizmu człowiek jako motyw istnienia Motyw infinityzmu człowiek skończony
  • wyd. 2 Warszawa 1925 według edycji Poznań 1884 I. Chrzanowski, S. Kot Humanizm i reformacja w Polsce, Lwów 1927 według edycji Poznań 1884 S. Vrtel - Wierczyński
  • Humanizm erazmizm i mistycyzm. W: Angel del Rio: Historia literatury hiszpańskiej t. I Warszawa: PWN, 1970, s. 263. Proza dydaktyczna. Humanizm
  • Council for Secular Humanism Rada na rzecz Sekularystycznego Humanizmu jest amerykańską organizacją pozarządową zrzeszającą świeckich humanistów działających
  • jest promocja: humanizmu i niereligijnej postawy życiowej na całym świecie samoświadomości humanizmu w tym nazwy i symbolu humanizmu Uniwersalnej Deklaracji
  • idea humanizmu łączyła się z ideą rewolucji. Nienawiść do starego wyartykułowana w formie postulatu rewolucji lub jej apologii odbierała humanizmowi jego
  • dzieła, ale ze względu na ich światopogląd. Od Rosjanina zaczerpnęli ideę humanizmu a od Belga myśl mówiącą, że ludzkość musi lepiej zrozumieć wartość kondycji
  • osiągnięcia literackie wyróżniające się wykwintnością stylu, głębokim humanizmem i prawdziwie galijskim temperamentem. Jeden z członków jury, Erik Axel
  • niemiecka fundacja użyteczności publicznej, której celem jest wspieranie humanizmu ewolucyjnego. Została założona w 2004 roku przez przedsiębiorcę Herberta
  • Self Titled 2018 EP Dwa czy jeden? 2014 Doktor filozofii 2017 Humanizm 2016 Made in China 2014 Jazzpo 2012 Repolished Jazz 2012 Impulse
  • Poznań. Pierwsze wydanie: 1998 Moralność: sztuka życia. Wyd. Fronda. Humanizm Dobra niewidzialne. Wyd. Fabri, 2010 Łaska Boża. Wydawnictwo KUL, Lublin
  • cierpień. Kierunek w sztuce i literaturze XVIII wieku, oparty na idei humanizmu głoszący wiarę w potęgę rozumu ludzkiego, uznający poznanie człowieka
  • przedstawiciel grupy humanistów z Oslo, którzy wprowadzili renesansowy humanizm do myśli norweskiej. Nadzorował wprowadzenie Reformacji w swojej diecezji
  • nich autentyczne wydarzenia ze swojego życia. Cechuje je więc realizm, humanizm ludowy i charakter narodowy. W wielu z nich przejawiają się dowcip, ironia
  • kłamstwu, nienawiści i dominacji irracjonalizmu nad rozumem, gdyż tylko humanizm i tolerancja umożliwiają właściwe kształtowanie osobowości człowieka. Nie
  • danych. 13 lub 14 września Dante Alighieri, poeta włoski, protoplasta humanizmu autor Boskiej komedii ur. w maju lub czerwcu 1265 27 listopada Kunegunda
  • koncepcji przewijają się także w myśli filozoficznej Zachodu nietzscheanizm, humanizm patrz następny podpunkt a także w pewnym stopniu w chrześcijaństwie
  • Kraków 1534, drukarnia F. Ungler, fragm. przedr. I. Chrzanowski, S. Kot Humanizm i reformacja w Polsce, Lwów 1927 S. Vrtel - Wierczyński Wybór tekstów staropolskich
  • autorem podręczników, znawcą języka i kultury greckiej, zwolennikiem humanizmu Ogłosił pierwszą w języku polskim pracę teologiczną w obronie religii
  • dziewięciokrotnie. Był zwolennikiem dawnego porządku, sympatyzował z humanizmem przyjaźnił się z wieloma znaczącymi osobami w życiu umysłowym renesansowego
  • Zarząd Towarzystwa Naukowego KUL za wybitne osiągnięcia naukowe w duchu humanizmu chrześcijańskiego 1974 - Władysław Tatarkiewicz 1975 - Konrad Górski
  • prowadził jedno z największych wydawnictw drugiego obiegu Unia Nowoczesnego Humanizmu które w latach 1982 1989 wydało ponad 110 pozycji książkowych. Autor
  • pod wezwaniem Ciała Chrystusa. W odpowiedzi na współczesne mu problemy humanizmu napisał książkę pt. Nocna lampka. Za zasługi i poświęcenie w zażegnaniu
  • krakowskiego z dworem Macieja Korwina. Był także badaczem literatury humanizmu węgierskiego, pełnił funkcje profesora Uniwersytetu w Budapeszcie członka

Humanizm: humanizm renesansowy, humanizm definicja, humanizm przedstawiciele, humanizm sjp, humanizm w polsce, humanizm pwn, hasła humanizmu, humanizm heroiczny

Humanizm heroiczny.

Humanizm – definicja, cechy, przedstawiciele Wy. Humanizm i umiłowanie ludzkości. Fethullah Gülen włącz 26 styczeń 2015. Opublikowano W kierunku globalnej cywilizacji miłości i tolerancji. Humanizm przedstawiciele. Humanizm renesansowy. Zobacz reguły punktacji. Język prowadzenia: polski. Rodzaj przedmiotu: fakultatywne. Skrócony opis: Humanizm w kulturze europejskiej. Idee – nurty. Humanizm renesansowy. Renesans i humanizm Scholaris. W ciągu kilku ostatnich dziesięcioleci nastąpiła zmiana w rozumieniu roli pielęgniarstwa. Edukacja pielęgniarska odbywa się na.

Humanizm sjp.

Humanizm Wiadomości. Nauka i humanizm. Andrzej Koleżyński. 27.12.2014. Czyta się poniżej minuty. Wpływ naukowego obrazu świata na rozwój duchowy człowieka w myśli Erwina. Humanizm pwn. Humanizm prądy, kierunki, filozofia Młodzież. Humaniści epoki Odrodzenia czerpali przede wszystkim z filozofii greckiej, wyzwalając się z więzów teologii. Ich humanizm koncentrował się. Humanizm definicja. Humanizm finansowy: czy jesteś finansowym humanistą TEST. Humanizm i odrodzenie to wielki ruch kulturalny przypadający na XV i XVI wiek Humanizm jest głównym prądem umysłowym odrodzenia renesansu który głosił.

Podcasty na temat: humanizm Podcasty TOK FM.

Dla Greków kształtowanie intelektu było sposobem na wyjście ze stanu barbarzyństwa. Martin Heidegger pisał w słynnym Liście o humanizmie z 1946 roku: A. Obrona humanizmu. Bez myślenia o człowieku nie byłoby Google. Cyfrowy humanizm, cyberhumanizm, humanizm 2.0 – przyjęło się wiele nazw, oznaczają jednak to samo. Cyfrowy humanizm to odpowiedź. Książki z tagiem humanizm Lubimyczytać.pl. W niniejszym eseju chciałbym przeanalizować niektóre aspekty znaczenia terminu humanizm – czego dotyczył on w przeszłości i co za tym słowem stoi dzisiaj. Humanizm w medycynie Bogusław Stelcer, Wojciech Strzelecki. Humanizm w czasach globalnych. Boicie się nas? Czego chcecie? Żeby nas nie było? Żebyśmy się rozpłynęli w powietrzu? Zamiast podsycać strach przed.

Humanizm na scenie Aktualności Kultura kul.

Humanizm prąd umysłowy i kulturalny okresu odrodzenia, uznający człowieka, w przeciwstawieństwie do teocentrycznej kultury średniowiecznej, za najwyższą​. Humanizm i Towarzystwo Humanistyczne. Humanizm jako realizm. Trzy szkice wokół myśli Paula Elmera Morea i Irvinga Babbitta. Każdego, kto sięgnie po Humanizm jako realizm, czeka fascynująca.

Humanizm Miesięcznik Znak.

Finansowy humanizm, polegający na niefrasobliwym podejściu do wydatków i zarządzania budżetem domowym, przysparza często wielu. Bukowiecki: filmy Karabasza cechuje głęboki humanizm i doskonała. Humanizm w internetowym sklepie. Przeglądaj tysiące produktów, zamów i skorzystaj z darmowej dostawy do salonów Empik w całej Polsce!. Humanizm w XXI wieku Racjonalista. I. Uwaga wstępna. Powiedzieć coś krótko a trafnie o renesansie i humanizmie w Polsce nie jest wcale rzeczą łatwą. Epoka ta obejmuje u nas bądź co bądź.

Humanizm Sklep.

Z przedmowyDrogi i nieznany Czytelniku, oto sięgnąłeś po opracowanie skromne rozmiarem, jednak świadomie stworzone w oparciu o pewien koncept. Humanizm w czasach globalnych. Humanizm renesansowy – ruch filozoficzny, kulturalny i moralny powstały w XV wieku we Włoszech, a zarysowujący się już w XIV wieku i wielu aspektach kultury średniowiecznej, zmierzający do odrodzenia znajomości literatury i języków klasycznych. Był głównym prądem intelektualnym epoki renesansu. HUMANIZM z łac. humanus ludzki Słownik historyczny. Do humanizmu w poszukiwaniu mądrych i dalekowzrocznych rozwiązań złożonych problemów naszych czasów, traktując je jako trudność, ale także jako​.

Humanizm Wielki słownik języka polskiego.

EBook Humanizm w medycynie w Księgarni Medycznej PZWL. Atrakcyjne ceny ✔️ Szybka dostawa ✔️ Sprawdź naszą ofertę!. Humanizm Kultura Liberalna. Informacje o HUMANIZM I FILOZOFIA Paul Oskar Kristeller 6636629032 w archiwum Allegro. Data zakończenia 2016 12 16 cena 9.50 zł. E learning, zerwanie z tradycją humanizmu? e mentor. Humanizm to prąd i kierunek umysłowy, który rozwinął się w Europie w XV i XVI wieku. Humaniści to uczeni, studiujący kulturę i języki starożytne,.

DWA POJĘCIA HUMANIZMU Termin humanizm oraz formy od.

Humanizm jako realizm – opis wydawcy. Książka o tym, kim jesteśmy i dlaczego nasze myślenie bywa tak ograniczone zwłaszcza wtedy,. Humanizm i odrodzenie Historia O. Humanizm to system myśli i działania opierający się na rozumie, wspomaganym przez naukę, sztukę i etykę, w którym wartości ludzkie – zarówno indywidualne. Humanizm w medycynie eBook Księgarnia Medyczna PZWL. Renesansowy humanizm stanowił zaprzeczenie antropocentryzmu cechującego wieki średnie. Humanista skupiał się na istocie człowieka, we wszystkich jego. Humanizm i umiłowanie ludzkości Witryna Fethullaha Gülena. Humanizm. humanizm prąd filozoficzny, etyczny i kulturowy, uznający człowieka za najwyższą wartość i podkreślający jego godność. Wielu humanistów w tym.

Humanizm Encyklopedia PWN źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy.

Filmy Kazimierza Karabasza cechuje głęboki humanizm oraz doskonała forma miał cierpliwe, ale bystre oko, które potrafiło uchwycić. Nauka i humanizm Nauka i Religia. Jeżeli mówię o humanizmie, mam na myśli współczesną postawę życiową zakorzenioną w racjonalnym myśleniu, będącą sposobem. Humanizm jako realizm Paweł Armada Książka Księgarnia. Na pełny rodowód pojęcia humanizm socjalistyczny trzeba więc jeszcze poczekać. Zawrze on w sobie niejedną z najistotniejszych cech przebiegu społecznych. Humanizm polski i wspólnoty, ton MOCAK. We współczesnym języku polskim humanizm wy stępuje w dwóch znaczeniach: 1. W znaczeniu podstawowym jest to: postawa in telektualna i.

Wyjaśnij znaczenie pojęć: humanizm, reformacja, antropocentryzm.

Humanizm na scenie. Zespół Jazzpospolita jest na polskiej scenie muzycznej od dekady. W tym czasie zdążył nagrać już siedem wydawnictw i. Humanizm jako realizm wydawnictwo i księgarnia Animi2. O nowy humanizm w edukacji. 67. Student Niepełnosprawny. Szkice i Rozprawy. Co dzieje się z edukacją i jej instytucjami? W praktyce mamy raczej do.

HUMANIZM Obserwatorium Żywej Kultury.

A co ma humanizm do żywotów Swiętych??? czarnazebra 2005 04 18. noooooo to już mam nadzieje że bez wpadek sie obejdzie: pozdrawiam wszystkich. Humanizm chrześcijański KUL Uniwersytet. Gdzie jest humanizm? Jaki obraz człowieka proponuje? Czy świat symboli i wartości ma szansę stworzyć dialog ze światem Techopolu?.

Posthumanizm, czyli humanizm naszych czasów Kultura i Historia.

Wielkie typy humanizmu współzawodniczą od kilkudziesięciu lat w imię praw człowieka: tradycyjny indywidualistyczny humanizm mieszczański, zwró cony ku​. Humanizm Materiały do nauki historii i wiedzy o społeczeństwie. Poprzez nawrót do starożytnej literatury Cycerona, Platona, Kwintyliana itp. humaniści pragnęli poznać i zrozumieć człowieka oraz znaleźć mu odpowiednie​. Humanizm krzyża czy ateistyczny mesjanizm Nowe Życie. Badania późniejszych historyków przyczyniły się do zmiany pojęcia humanizm, jednak poprzednie znaczenie tego terminu utrzymuje się nadal w opinii. Jan Wolenski, Humanizm i racjonalizm Towarzystwo Humanistyczne. Humanizm – to prąd, który w centrum zainteresowania myślicieli, artystów, uczonych stawia człowieka. Humaniści głosili potrzebę poznania i kształtowania​. Renesans i humanizm w polsce UMK. Humanizm łac. humanitas – człowieczeństwo, ludzkość to prąd umysłowy renesansu, który poprzedził jakby całą epokę, był jej.